در باره سینمای مستند . ادبیات و تاریخ
یادداشتی کوتاه درباره ی عشق فیلم سازی
هفته ی پیش در برنامه ی سینما چهار فیلم مردی روی صندلی را نشان داد. دررااره ی این فیلم خوب که محصول ۲۰۰۷ آمریکاست حرف های زیادی هست اما یک نکته درباره اش به نظرم رسید که حیف است به صورتی خیلی کوتاه مطرحش نکنم:
در این فیلم نوجوان دبیرستانی ای می خواهد یک فیلم داستانی بسازد و دستش را به سوی یک تکنیسین بازنشسته ی برق هالیوود دراز کرده است. پیرمرد پس از مدت ها خودداری در برابر خواست این نوجوان حاضر به همکاری می شود اما این همکاری او سبب می شود که دریچه ی تازه ای از زندگی بر پسرک گشوده شود و آن این که چقدر دنیای پیرامون بی رحم تر از آن است که پسرک می پنداشته و همین امر سبب می شود پسرک به جای تلاش برای ساخت یک فیلم داستانی به زعم خودش جذاب به سراغ ساختن یک مستند جدی درباره ی هم نسلان این پیرمرد برود. فیلمی که این پیرمرد در ساختنش کمک می کند آیینه ای می شود برای درک بهتر جهان و تجدیدنظر پسرک در رفتار با پدر و مادر خودش. و این تاثیر فیلم سازی بر پسرک و انسان های دور و بر او نتیجه ی تلاش برای درک واقعیت پیرامون است از سویی و از سوی دیگر نتیجه ی شخصیت این نوجوان است که آمیزه ای است از هوش و خلاقیت و جسارت یعنی سه اصلی که برای هنرمند شدن ضروری و اساسی است.
دیدن این فیلم برای کسانی که آرزوی فیلم ساز شدن در سر دارند یک کلاس آموزش مجانی است.
نقل از ماهنامه ی فیلم
خیلی بیشتر از یک مجموعهی تلویزیونی
محمدسعید محصصی
بهجای مقدمه
روزگار قریب در میان مجموعههای تلویزیونی چند سال اخیر بیشک یکی از شاخصترینها بهشمار میآید. البته این ارزشگذاری نافی ارزشهای آثار خوب دیگری که بهطور مرتب ساخته میشود نیست، و از سویی نمایشگر بالا بودن سطح و میزان رقابت مجموعهسازی در سیمای جمهوری اسلامی است.
مطلبی به نقل از ماه نامه ی فیلم
انــدرپی مفهوم تعلـــق
محمدسعید محصصی
به جای مقدمه
میخواستم دربارهی فیلمهای دیگری هم بنویسم، از هفت زن نابینا میخواستم بگویم که بهخاطر تجربهی خیلی خاصش لطف فراوانی داشت و در عین حال این ادعا را که هفت زن نابینا آن را ساختهاند را باور نداشتم؛ از نزدیکتر از نفس و آن حضور نفس ِ مرگ و آن فضای اثیری که در یک مستند تقریباً باورپذیر از کار درآمده بود؛ از همهی مادران من که زحمت فراوانی برایش کشیده شده بود تا یک مستند تحقیقی خوب با موضوعی تکاندهنده از کار درآید. از باد دبور هم باید بگویم که در ده انتخاب نهاییام جا نداشت اما بسیار به آن فکر خواهم کرد؛ از زندگی در تصویر هم باید گفت و تلاش بسیار ِ فیلم ساز برای نزدیک شدن به مرتضی ممیز؛ و بسا فیلمها که در میان کاندیداهایم هم برای رسیدن به عدد ده ِ لعنتی قرار نداشتند. اما تعداد فیلمهایی که خیلی نتوانست رویم تأثیر بگذارد شاید به عدد ده رسیده باشد، و این خیلی خوب است. مستندهای خوب کم نیست. این را جدی باید گرفت.
و اما فیلم به کجا تعلق دارم؟
در انتقاد از مدرنیسم عاریهیی!
محمد سعید محصصی
مدرنیسم و یا به قول استاد داریوش آشوری مدرنیت، لوازمی دارد که از جملهی آنها نقد است. اما مقدم بر نقد و نقدپذیری، این شناخت است که باید سرلوحهی پراتیک و یا عمل ِ (اجتماعی و فردی) ما قرار گیرد. اینکه در ذهنمان این اندیشهی ناپخته جاافتاده باشد که یکی از مظاهر مدرنیت، آزادی اروتیسم در هنر و ادبیات است و در هر اثر هنری مدرنی، بهدنبال اروتیسم بگردیم و اگر درست یافت نشد، آسمان و ریسمان را بههم ببافیم؛ ممکن است باعث شود پای استدلالمان حسابی چوبین شود.......
فکر می کنم از یادتان نرفته باشد که چند ماه پیش گزارشی از یک فیلم مستند را که در مرحله ی تدوین بود برایتان آوردم. این فیلم شغل نام داشت و فکر می کنم که فیلم جالبی از کار درآمده است. ۱۴ اسفند گذشته این فیلم به همراه یک مستند صنعتی دیگر در آخرین برنامه ی کانون فیلم حوزه ی هنری اصفهان به نمایش درآمد. گزارش کامل این برنامه در آخرین شماره ی روزنامه ی بانی فیلم چاپ شد. در زیر این گزارش را می خوانید.
آخرین برنامهي كانون فيلم حوزهي هنري اصفهان با دو متند صنعتي متفاوت
يدالله نقدي
آخرین برنامهي نمایش فیلم حوزهي هنری اصفهان در سال هشتاد و شش، در روز چهاردهم اسفند با نمایش دو فیلم مستند صنعتی به نامهای "شغل"، به کارگردانی محمد سعید محصصی و "خطی از روشنی"، به کارگردانی بهروز ملبوسباف وآذرخش نيازي و با حضور منتقد صاحب نام ....
سال نو مبارک
امیدوارم دوستان وبلاگی و همهی مردم خوب ایران سال خوبی در پیش داشته باشند.
1 ـ عید آمد با همهی چیزهای خوبش. بد که نمیتواند داشته باشد. چند روز پیش وسط شستنها و جابهجا کردنهایی که تمامیناپذیر مینمود، درحالیکه از زور خستگی حالی به من نبود، فکری به سرم زد که به نظرم میرسد اگر با دوستان وبلاگی در میان بگذارم بد نباشد. البته شما برای نزدیک شدن به حس و حال من و عمق حرفی که میخواهم بزنم این را هم در نظر بیاورید که من در سه ماه گذشته به شدت دچار گرفتاریهایی بودهام که گاهی این احساس به سراغم میآمد که دارم به آستانهی افسردگی میرسم. چارهای جز صبر کردن نمیدیدم. وقتی که چند دقیقهای به تحویل سال نمانده بود و من داشتم دست میشستم که با سرعت شصتتیر خود را به سفرهی هفتسین برسانم این سرعت مثل باد به سراغم آمد: «چه خوب که عید هست که آدم وسط همه نوع گرفتاری، به یاد خودش بیندازد که آدم است و وظیفه دارد شاد باشدو با هیچ چیز از جا درنرود.» دیروز این حرف را با دوستی درمیان گذاشتم، او حرفم را کامل کرد که: « عید اصلاً ساختن شادی است و آدم از این طریق شادی را با دست خودش میسازد.» شادی و زندگی چهقدر ساده است!
2 ــ مطلب قبلیام دربارهی ماتریس بود. تازگی کتابی خریدم و تنها در یک نوبت 80 صفحهاش را خواندم. کتابی است به نام «ماتریکس و فلسفه» با برگردان نیما ملکمحمدی و شهریار وقفیپور. این کتاب را بنیاد فارابی در زمستان 85 منتشر کرده و از وجود آن خبر نداشتم. کتاب جذابی است. از همه جالبتر اینکه کتاب نوشتهی چندین نفر از فلاسفه و استادان تراز اول فلسفه در دانشگاههای آمریکاست و از میان آنان اسلاوی ژیژک در ایران شناختهشدهتر است. و این بزرگان تنها دربارهی بخش نخست سهگانهی ماتریس نوشتهاند؛ درحالیکه بخشهای بعد بهویژه بخش آخر یعنی انقلابهای ماتریس ابعاد فلسفی بیشتری دارد. حال خواندن این کتاب میتواند کم و کاستی ادعاهای آن آقای محترم را دربارهی این که نئوی ماتریس همان بنلادن است؟! بهتر نشان دهد.
تبصرهی 3 ــ نه اینکه مرغ یکپا دارد اما به هر حال باید توجه داشت که وقتی کلمههای خارجی را مینویسیم نباید املا یا تلفظی مندرآوردی به آنها تحمیل کنیم مانند همین کلمهی ماتریس که در همین کتاب جالب ماتریکس آورده شده است.Matrix در فارسی ماتریس خوانده میشود، یعنی با تلفظ فرانسه. اگر بخواهیم با تلفظ انگلیسی تلفظ کنیم باید بگوییم ِمیتریکس و این «مِی» اول کلمه مثل تلفظ ماه «می» انگلیسی است. حالا اگر که نمیخواهیم از تلفظ فرانسوی پیروی کنیم که نباید یک تلفظ جعلی و مندرآوردی اختراع کنیم!
تأویل سیاسی ؟
محمدسعید محصصی
زمانیکه کسی از پایگانی سیاسی و نه هنری یا فلسفی دربارهی یک فیلم نقطهنظری را ابراز میکند، چه حالی به شما دست میدهد؟ آیا برمیآشوبید و یا آن را به فال نیک میگیرید؟ با آن به عنوان یک امر ناصواب برخورد میکنید و یا اینکه از آن استقبال میکنید؟ و یا اینکه.....؟ هر برخوردی در چنین وضعیتی داشته باشید کمترین انتظارتان شاید این باشد که قانونمندیهای سینما و نقد سینما محترم شمرده شود. نباید غیر از این باشد. اما زمانیکه کسی این قانونمندیها را نادیده میگیرد چه کار خواهید کرد؟ موردی که اکنون میخواهم از آن یاد کنم و برآنمکه بحثی بهتقریب مفصل راهبیندازم بر اثر برخورد با چنین وضعیتی پدیدآمده است:....
این مطلب را یکی دو ماه پیش در ماهنامه ی فیلم به چاپ رساندم. اما به خاطر این که فیلمی که در آن نقد کرده ام فیلم مهمی هست تصمیم گرفتم آن را در وبلاگ هم بگذارم.
درباره ي تهران، چند درجه ي ريشتر؟
محمد سعيد محصصي
نويسنده و كارگردان: پيروز كلانتري ــ تصويربردار: رضا تيموري ــ تدوين و صداگذاري: وحيد باقرزاده ــ صدابردار: روح الله جعفربيگلو ــ انيماتور: حسن بابايي ــ تهيه كننده: ارد عطارپور ــ ويدئو دي وي كم، 28 دقيقه، از مجموعه ي بيست شب، تهيه شده در گروه مستند شبكه ي چهار سيما، با مشاركت سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران ــ سال 1385
مجموعه ي بيست شب را در چند سال اخير جزو مهم تري مجموعه هاي مستند توليد سازمان صدا و سيما به شمار آورد، پس از مجموعه ي كودكان سرزمين ايران كه با پايمردي شادروان محمد رضا سرهنگي ساخته شد؛ تا سال ها يك مجموعه ي جدي مستند و در اين سطح كار نشده بود. در آن زمان شايد تمام چهره هاي مشهور و كمتر شناخته شده ي سينما مستند ايران در آن مجموعه كار كردند و به تقريباً تمام منظرهاي زندگي كودكان اين سرزمين .....
